Historia Wielkiego Księstwa Pomorskiego i Pomorza

Herb Księstwa Pomorskiego od ok. 1530 r.

 Świadectwa historii Pomorza Księstwo Pomorskie 1140-1648  

 

W 1998 roku uroczystościom zakończenia Kongresu Pomorskiego w Szczecinie towarzyszyła zarówno sesja naukowa jak i wystawa książęcych archiwaliów, zatytułowana „Ducatus Pomeraniae”, eksponowana w salach zamkowych. Przypominała ona dzieje społeczeństwa i państwa zachodniopo­morskiego, którego byt zakończył się 350 lat wcześniej. Po śmierci ostatniego z Gryfitów w 1637 r. Księstwo Pomorskie, będące przedmiotem międzynaro­dowego konfliktu, zostało w 1648 r. podzielone między Brandenburgię i Szwe­cję. Stąd rok 1648 przyjmuje się w historiografii jako koniec państwa pomor­skiego, którego władcy tytułowali się najwcześniej „dux cassuborum et Pomeranorum”.Towarzysząca schyłkowi Księstwa Pomorskiego wojna trzydziestoletnia, zakończona w 1648 r., pozostawiła ogrom zniszczeń, obejmujących także dobra kultury. Mimo wszystko po Księstwie Pomorskim pozostała do dziś bogata spuścizna, między innymi archiwalna, przechowywana w archiwach niemiec­kich i polskich, przede wszystkim w Gryfii i Szczecinie. Prezentacja jej naj­ciekawszych fragmentów na wspomnianej wystawie „Ducatus Pomeraniae”, eksponowanej wówczas w Szczecinie, Anklamie i Wołogoszczy, zaowoco­wała po roku wspaniałym albumem, dokumentującym zarówno wspólne po­386Józef finr^i’szkowskimorskie dziedzictwo kultury, jak też owocną współpracę pomorskich archi­wów z RFN i RP.Wydawcami albumu są w rzeczywistości oba archiwa - gryfijskie i szcze­cińskie, których dyrektorzy są głównymi sprawcami i redaktorami dzieła. Wyboru i opracowania prezentowanych dokumentów dokonali Radosław Gazióski, Jerzy Podralski i Uwe Rodig. Wszystkie teksty - autorskie redakto­rów, wydawców i objaśniające poszczególne dokumenty są w dwóch wer­sjach językowych - polskiej i niemieckiej. (Tłumaczenia są dziełem Bogdana Frankiewicza i Jerzego Grzelaka). Pierwszeństwo polskiego tekstu wynika zapewne z faktu, iż koncepcja dzieła narodziła się w Szczecinie w związku z ową 350. rocznicą i Kongresem Pomorskim, a ponadto pierwszorzędnym wydawcą jest Wydawnictwo Archiwum Państwowego w Szczecinie „Doku­ment”, którego działalność zasługuje na osobne omówienie.Całość albumu otwiera tekst Od Wydawcy, objaśniający okoliczności na­rodzin dzieła. Zawiera on stwierdzenie: „Przedstawione dokumenty, dzieła sfragistyczne i kartograficzne pochodzą w 50 proc. ze zbiorów szczecińskich i w tej samej wielkości greifswaldzkich. Zostały one opatrzone stosownymi objaśnieniami naukowymi i wstępem historyczno-archiwalnym. Wydawcy li­czą, że większość reprodukowanych materiałów jest na tyle czytelna, iż może być przydatna również w pracy naukowej”. Potwierdzając tę nadzieję, trzeba przywołać autorów fotografii - Grzegorza Soleckiego i Jana Surudo ze Szcze­cina oraz Mariannę Wegner z Gryfii. Wydawcy stwierdzają, iż prezentowane „dokumenty stanowią przysłowiowy wierzchołek góry lodowej pozostałości źródłowych z dziejów Księstwa Pomorskiego od połowy XII do połowy XVII w.”. Dotyczą one organizacji państwa, dynastii Gryfitów, stosunków za­granicznych, dziejów kościelnych, historii miast. Ozdobą są wybrane dzieła kartograficzne i widoki miast pomorskich. Najstarsze dokumenty pochodzą z Gryfii; Szczecin dumny jest z akt archiwum dworu książęcego. Sponsorami dzieła są władze Landu Mecklenburg-Vorpommern, Województwa Zachod­niopomorskiego i Miasta Szczecina, a także Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych w Warszawie.Obok reprodukcji, kolorowych ilustracji poszczególnych dokumentów, napisanych lub drukowanych przed stuleciami po niemiecku i łacinie, a także po polsku (np. opisanie granicy polsko-pomorskiej z 19 lutego 1609 r. - s. 238- 239 oraz formuła przysięgi lennej składanej książętom szczecińskim przez szlachtę pomorską z ziemi lęborsko-bytowskiej, s. 226-227) ważne są ich opi­sy i dokumentacja archiwalna. Ułatwiają one wczytanie się (niekiedy„Świadectwa historii Pomorza... ” pod red. K. Kozłowskiego i M. Schoebla387koniecznie z lupą lub przy pomocy dobrego znawcy gotyckiego pisma) w ory­ginalne treści dokumentów. Szczególnie interesujące dla czytelników nie bę­dących specjalistami jest wprowadzenie do części albumowej, czyli tekst K. Kozłowskiego i M. Schoebla, zatytułowany Z dziejów Księstwa Pomor­skiego do 1648/1653. Końcowa cezura 1653 wynika z faktu, iż po 1648 roku minęło jeszcze pięć lat pertraktacji, zanim spadkobiercy Księstwa - Szwecja i Brandenburgia, ustalili ostateczny przebieg granicy. Szwecja otrzymała wów­czas Pomorze Przednie ze Szczecinem, wyspy Rugię, Wolin i Uznam, Zalew Szczeciński z Kamieniem Pomorskim i Goleniowem. Pomorze Tylne - bez lenna lęborsko-bytowskiego, które wróciło do Polski - przejęła Brandenbur­gia. Ten szwedzki wątek w dziejach Pomorza jest dziś bardzo żywy wśród historyków i mieszkańców Pomorza Przedniego; prawie zapomniany po pol­skiej stronie, nawet w Szczecinie.Autorzy „minisyntezy” dziejów Księstwa Pomorskiego ani razu nie uży­wają imienia Cassubia - Kaszubi, pisząc o pierwotnej ludności pomorskiej,0 Pomorzanach, najczęściej o ludności słowiańskiej. Pomijają także problemy1 zjawiska negatywne ze wspólnej, pomorskiej przeszłości polsko-niemieckiej czy samego rodu Gryfitów. Akcentują, zgodnie z jubileuszowym charakterem wystawy, ich pozytywne dokonania, zwłaszcza w sferze kultury. Piszą: „ Czasświetności Księstwa przypada na ostatnie stulecie jego istnienia. W tym to okre­sie państwo Gryfitów stało się ważnym ośrodkiem kultury i nauki w tej częściEuropy. Centrum intelektualnym okazał się założony w 1456 r. przez burmistrzaGreifswaldu Henryka Rubenowa tutejszy uniwersytet. Ponadto poza granicamiksięstwa znane było otwarte w 1541 r. Pedagogium Książęce. Do dyscyplin na­ukowych, które dwór książęcy otaczał swoją opieką, należała historiografia. Jejwybitnymi przedstawicielami byli wówczas Tomasz Kantzow (1505-1542), PaulFriedeborn (1572-1637), Johann Micraelius (1597-1658), Daniel Cramer (1568-1637). Zasłużoną sławą cieszyła się, opracowana przez Eilharda Lubinusa (1565-1621) na polecenie księcia Filipa II mapa Pomorza, wydana w 1618 r. Należyona do najświetniejszych ówczesnych europejskich dzieł kartograficznych. Naprawie dwa kolejne stulecia stała się podstawą opracowywania wszystkich in­nych map regionu. Pomorskie drukarstwo przeżywało także w tym okresie swójrozkwit, szczególnie za panowania księcia Bogusława XIII. Powstawały takżewartościowe budowle - książęta zajmowali się wznoszeniem swoich rezydencjii wyposażaniem w liczne dzieła sztuki. W szczecińskim zamku znajdowały sięrysunki Cranacha, obrazy Dawida Redtela i widoki Henryka Kotego. W Woło-goszczy gościli angielscy aktorzy, prezentując sztuki teatralne. Pasją Gryfitów

KRAJ POMORSKI

Pomorze biegnie wzdłuż południowej Odry, oddzielonej na zachodzie przez Recknitz z Meklemburgii, a na wschodzie Wisłą z Prus (Wschodnich). Wschodnia część, Pommerellen, została utracona bardzo wcześnie, dlatego granica biegła teraz na wschód od miast Lauenburg, Bütow, Schlochau, Schneidemühl, a następnie na południe wzdłuż sieci. Pomorze dzieli Odra na większą część, Hinterpommern, i mniejszą część, Vorpommern.

Zatoka Pomorska to najdalej wysunięta na południe zatoka Morza Bałtyckiego, ograniczona wyspą Rugia na zachodzie oraz wyspami Uznam i Wollin na południu. Zatoka Pomorska powstała podczas ostatniej formacji lodowej jako zagłębienie języka lodowca Odry, który został zalany w okresie regresji Litorin (5500–2000 pne). Wybrzeże południowe to wybrzeże niwelacyjne z płaską piaszczystą plażą i tylko pojedynczymi klifami, np. B. w Koserow na Uznam i Misdroy na Wollin.

Cały grzbiet pomorski nazywany jest również grzbietem bałtyckim od Łaby do Memel. Grzbiet Pomorski rozciąga się na długości około 220 km między Odrą a Wisłą; jego najwyższe wzniesienia obejmują Turmberg (331 m) w Prusach Zachodnich, Schimmritzberg (256 m), Steinberg (234 m) i Bullenberg (219 m). Leżą na głównym końcu muru morenowego ostatniej epoki lodowcowej.

Jednak wysokości te nie wynikały wyłącznie z wypełnienia epoki lodowcowej: na początku ostatniej wielkiej wyprawy lodowej podłoże skalne podniosło się, tworząc barierę nie do pokonania dla prądów lodu śródlądowego. Ruchy te sięgają znacznie późniejszych czasów; wydaje się, że dolina Neustettiner, wzdłuż uskoku Tornquista, rozwinęła się dopiero po epoce lodowcowej.

Grzbiet Pomorza jest otoczony na północy kopułą moreny („garbaty świat”), a na południu sandaczem wysypanym przez topniejącą wodę. Niezliczone jeziora, jeziora żlebowe, zbiorniki wodne, sölle wnikają po grzbiecie i przyległych krajobrazach. Wszystkie główne rzeki Pomorza mają swoje źródła na grzbiecie pomorskim intensywnie wykorzystywane są gliniaste, zacumowane gleby morenowe denne i końcowe, piaszczyste gleby szlifierni porośnięte są lasami sosnowymi i wrzosami, a na grzbiecie pomorskim zlokalizowane są hodowle nasion żyta i ziemniaków oraz hodowla owiec merynosów.

Pomorska Szwajcaria leży na grzbiecie Pomorza i zasadniczo obejmuje dzielnice Dramburg i Neustettin. Niezliczone liczby można również znaleźć w sąsiednich podstawowych krajobrazach morenowych i piaszczystych. Często są one ułożone w łańcuchy jezior, stąd „Pojezierze Pomorskie”, prawdopodobnie w dawnych kanałach wód lodowcowych epoki lodowcowej. Ponad 1400 ma powierzchnię większą niż 1 ha. Największymi jeziorami w Pomorskiej Szwajcarii są Dratzigsee o powierzchni 18,6 km2 i głębokości 83 m, Vilmsee o powierzchni 18,3 m2, duży Lübbesee o powierzchni 14,9 m2 i głębokości 46 m, Great Pielburger See o powierzchni 9,3 km i głębokości 54 m, Great Böthinsee o powierzchni 8,7 m2 i głębokości 36 m oraz Great Ziethener See o powierzchni 7,5 km kw. i głębokości 30 m Większość jezior przepływa rzekami Pomorza, z których prawie wszystkie pochodzą z grani, jeziora i rzeki są otoczone rozległymi lasami, brakuje większych miast.

Pomorze Zachodnie, krajobraz na zachód od dolnej Odry, graniczy od południowego zachodu z fosą i doliną graniczną Meklemburgii. Względnie płaski kraj to płaski, podstawowy krajobraz morenowy, który zbliża się do końca sezonu morenowego w Randower Hochland i Tollensee-Winkel.

Późne kanały lodowcowe biegną od laguny na północny zachód, z których najbardziej na północ jest Ziesetal. Obszar ten jest w dużej mierze wykorzystywany przez rolnictwo, na wyższych, suchych obszarach z ziemniakami i żytem, ​​w mokrych dolinach z chowu łąkowego i hodowli bydła. Lokalizacje przemysłowe to w dużej mierze przybrzeżne miasta lub lokalizacje, do których można dotrzeć transportem za pośrednictwem Haff i Peene. Turystyka na wybrzeżu Morza Bałtyckiego ma największe znaczenie od XIX wieku i w dużej mierze zmieniła wybrzeże wraz z kompleksami hotelowymi.

 

PREHISTORIA POMORZA

  • Od 5500 do 2000 pne Znaleziska narzędzi z poziomu Ellerbeck w pobliżu Kamp, dystrykt Greifenberg, wskazują na osadę środkowej i młodszej epoki kamienia.
  • Od 750 do 500 pne Ilirowie posuwają się wzdłuż Odry do Morza Bałtyckiego; należą do Lausitzer Kulturkreis.
  • Plemiona skandynawskie wyemigrowały na Pomorze w 200 rpne Burgundowie osiedlają się w Odrze, Gotowie w Wiśle, Rugier prawdopodobnie w Rugii.
  • AD 200 do 600 W ramach wielkiej migracji ludów plemiona germańskie opuściły obszar osadniczy. Łaba i Słowianie bałtyccy penetrują Pomorze od 500: na zachód od Odry nad Ranenem i Wilzen, na wschód od Odry Pomoranen.
  • 936 Król Otto I kontynuuje walkę Henryka I ze Słowianami. Hrabia Hermann v. Billung podbił obszary od dolnej Łaby wzdłuż Morza Bałtyckiego do Peene; Hrabia Gero poddaje zakręty od dolnej Łaby do dolnej Odry i Peene.
  • 949 „Odera” (Odra) jest po raz pierwszy wspomniana w dokumencie.
  • około 950 Duńczyk Harald Blauzahn ląduje wraz ze Skandynawskimi Wikingami na wybrzeżu Pomorza i zakłada ważne wówczas centrum handlowe Jomsburg / Julin na Wollin.
  • 955 Hrabia Gero i jego armia pokonali powstańcze plemiona na Recknitz.
  • 967 Książę Polski Mieszko I pokonuje Wiliniego, który mieszka niedaleko Julina.
  • 983 Wielkie powstanie niszczy niemiecką hegemonię między rzekami Łabą i Odrą.
  • 986 Harald Blauzahn umiera w Jomsburgu.
  • Około 990 r. Polski książę Mieszko próbował podporządkować sobie Wende w okolicach Peene.
  • 991 Po raz pierwszy wilzen w rejonie Peene nazywa się „Lutizen”.
  • 995 Książę Bolesław I Chrobry z Polski udaje się ujarzmić Pomorze i rozszerzyć swoje panowanie na Bałtyk.
  • około 1000 książę Bolesław I przeniknął do Kolberga i założył diecezję podległą archidiecezji gnieźnieńskiej. Reinbern z Hassegau w Turyngii zostaje jego pierwszym i jedynym biskupem.
  • 1003 cesarzy Heinricha II i Konrada II sprzymierzają się z Lutizenem przeciwko księciu polskiemu Bolesławowi I. Pomorze uniezależnia się od Polski.
  • 1019 Król Knut Wielki z Danii i Anglii ląduje na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, pokonuje obracające się plemiona i ustanawia duńskie rządy na Pomorzu.
  • 1046 Słowaccy książęta Bratysława Czech, Kazimierz Polski i Zemuzil Pomorza - Dux Bomeraniorum - kończą spór w Merseburgu i Miśni przed królem Henrykiem III, którego powołali jako pośrednika.
  • 1068 Po zniszczeniu głównego słowiańskiego sanktuarium Rethra świątynia Swantewit na Arkonie staje się religijnym centrum pogańskich Słowian.
  • 1091 Castrum po raz pierwszy nosi nazwę Szczecin, rozległy zamek książęcy z największą przestrzenią życiową i najważniejszym miejscem handlowym na dolnej Odrze.
  • 1092 Na skrzyżowaniu drogi z Meseritz przez zalewane sieci na Pomorze po raz pierwszy zostaje nazwana „Castrum Drzu” - Driesen, dzielnica Friedeberg.
  • 1107 książę polski Bolesław III. Krzywousty rozpoczyna kampanię wojenną na Kolberg, niszcząc Belgarda, Köslina, Cammina i Wollina.
  • około 1121/22 książę Bolesław III. najeżdża Odland i podbija Szczecin. Książę Pomorza Wartisław I musi uznać swoją suwerenność, za którą otrzymuje Pomorze Przednie do Müritz i Peene do lenna.
  • Biskup Bernhard z Hiszpanii podejmuje pierwszą nieudaną próbę nawracania Pomorza.
  • 1124 Księstwo Wartisława I rozciąga się przez Persante do Gollen na wschodzie, do Zantoch na południu, do Demmin na zachodzie i do ujścia Rycka. Wyspy Uznam i Wollin również należą do niego.
  • W imieniu polskiego serca Bolesław III. Biskup Otto von Bamberg udaje się na pierwszą misję na Pomorze. On przychodzi do Py. (12 czerwca), gdzie chrzci pierwszą Pomorzankę, do Szczecina, niszczy tam świątynię Triglaf i przenosi się do Cammin i Wollin; wraca do Polski przez Kolberga i Belgarda.
  • 1128 Druga podróż biskupa Otto von Bamberga na Pomorze przy wsparciu niemieckiego króla Lothara z Saksonii. Landtag zu Usedom pozwala mu na misję na Pomorzu. Wielu szlachciców zostaje ochrzczonych. Biskup 0tto może w konflikcie między księciem Bolesławem III. i przekazać Wartisława I. Sprawił, że książę polski powstrzymał się od wyjazdu na Pomorze; W tym celu Wartisław ponownie uznaje feudalną zależność od Polski.
  • 1135 Książę Bolesław III podbił Pomorze, ale musiał zaakceptować go jako lenno niemieckiego cesarza Lothara w Reichstagu w Merseburgu.
  • Po przejściu na chrześcijaństwo, Wartisław I został zabity przez pogańskiego fanatyka w pobliżu Grüttow
  • 1136 Duński król Erich Emun podbija zamek świątynny w Arkonie na Rugii; okupacja obiecuje przyjąć chrześcijaństwo, ale nie dzieje się to po odejściu Duńczyków.
  • 1138 książę Bolesław III z Polski umiera. Jego imperium należy do poszczególnych księstw. To zakończyło suwerenność Polski nad Pomorzem.
  • W 1140 r. Papież Innocenty II wyznaczył św. Wojciecha w Wollinie jako siedzibę nowej diecezji pomorskiej. 14 października biskup Adalbert obejmuje urząd pierwszego biskupa Pomorza.
  • 1147 Niemcy i Duńczycy rozpoczynają toczącą się krucjatę, w której oblegają Demmina i Szczecina. Biskup Adalbert przekonał chrześcijańskich książąt, że już chcieli ponownie chrześcijańsko-chrześcijańskie miasta. Oblężnicy odchodzą.
  • 1153 Książę Ratibor i jego żona Pribisława założyli pierwszy pomorski klasztor w Stolpach koło Anklamu zgodnie z zasadami św. Benedict. Klasztor benedyktyński pochodzi z Bergen niedaleko Magdeburga.
  • 1156 Premonstratensians założył opactwo Grobe niedaleko Uznam na Uznam; Książę Ratibor jest tu pochowany. W 1309 r. Mnisi przenieśli klasztor do Pudagli.
  • 1164 Henryk Lew wyrusza na Pomorze, aby wyruszyć na wojnę. Obotrycki książę Pribisław sprzymierzył się z książętami pomorskimi Kazimierzem I i Bogisławem I. Saksoni zajmują zamek Demmin, książęta pomorscy zawierają pokój i stają się feudalnymi mężami Heinricha.
  • 1168 Król Danii Waldemar I i jego kanclerz Absalom z Roskilde podbijają wyspę Rugię, niszczą świątynię Swantev na Arkonie, świątynię na zamku Charenza w Garzu i prowadzą wojnę na Pomorzu Zachodnim przez prawie 30 lat.
  • Książę Jaromar von Rugia zostaje porucznikiem króla duńskiego.
  • 1173 Wartisław, kasztelan Szczeciński, zakłada klasztor cystersów w Kolbatz; konwencja pochodzi od Esrom.
  • 1176 Biskup Konrad I von Salzwedel przenosi siedzibę biskupią z Wollin do Cammin.
  • około 1178 Uckermark należy do Pomorza.
  • 1180 Książę Kazimierz założył klasztor przedmonstratensów w Belbucku koło Treptowa i Regi.
  • 1181 Cesarz Fryderyk I. Barbarossa w Lubece nałożył księcia Bogisława I na księstwo słowiańskie (Pomorze), co uczyniło go imperialnym.
  • 1184 Cesarz Fryderyk I Barbarossa instruuje księcia Bogisława I do prowadzenia wojny przeciwko duńskiemu wasalowi, księciu Jaromarowi von Rugii. Arcybiskup Absalom von Roskilde napada na flotę Bogisława w Zatoce Greifswaldzkiej i całkowicie ją niszczy. Cesarz nie przychodzi z pomocą księciu.
  • W 1185 r. Książę Bogisław musiał panować nad królem Knutem VI. uznany przez Danię.
  • 1187 Kupiec Beringer, który przeprowadził się z Frankonii do Szczecina, założył w górnym mieście kościół św. Jakobikirche.
  • 1188 Diecezja Cammin jest zwolniona, tzn. Bezpośrednio podporządkowana papieżowi. Książę Jaromar I z Rugii zakłada klasztor cystersów w Bergen.
  • 1199 Na prośbę księcia Jaromarsa I i biskupa Sigwinsa, mnisi cystersów z Darguna znaleźli klasztor Eldena w pobliżu Greifswaldu.
  • Około 1200 biskup Sigwin von Cammin zbudował drugi rozdział katedry w Kolberg.
  • 1214 Książę Bogisław II podarował wieś „Cossalitz” (Köslin) opactwu Belbuck.
  • 1217 Papież Honoriusz II potwierdza przywileje diecezji Cammin i traktuje biskupa Sigwina z Cammin jako całkowicie niezależnego księcia kościoła.
  • 1225/26 Książę Konrad von Masowien wzywa niemieckiego zakonu rycerzy, aby pomógł pogańskim Pruzzenom i podarował mu podbity kraj.
  • 1226–78 panowanie księcia Barnima I, aż do 1264 r. Wraz z księciem Wartisławem III. przez Demmin. Obaj walczą o powstanie miast w prawie niemieckim.
  • 1227 Duke Swantepolk II z Pomerellen, Dux Pomeraniae, nabywa ziemię Schlawe od księcia Ratibora II. Po klęsce w bitwie pod Bornhöved król Danii Waldemar II zrezygnował z władzy w zwrotnych krajach. Jedynie Księstwo Rugii pozostaje pod jego zwierzchnictwem.
  • 1231 Cesarz Fryderyk II potwierdził margrabia brandenburski w Rawennie dla księstwa jako lenno. Pomorze zostaje w ten sposób włączone do Rzeszy Niemieckiej, co jednak prowadzi do ciągłych sporów między Pomorzem a Brandenburgią.
  • Swantepolk II von Pomerellen mianował księcia Barnima I dziedzicem jego sub-księstwa Schwetza.
  • 1266 Biskup Hermann von Gleichen przyznaje prawo miejskie „Cossalitz” (Köslin).
  • Askanijskie margrabie Brandenburgii nabywają zamek i państwo Schivelbein.
  • 1278 Szczecin jest członkiem Hanzeatyckiej Ligi.
  • 1286 Książę Przemysław II przekazuje ziemię Tempelburgowi zakonowi templariuszy.
  • 1295 Wraz ze śmiercią Mestwina II von Pomerellen księstwo gdańskie wymiera. Lata sporów spadkowych następują między Polską, Brandenburgią i Pomorzem.
  • 1 lipca majątki wymusiły podział Pomorza, aby zakończyć dalsze spory między braćmi książęcymi. Książę Otto I przyjmuje Szczecin, książę Bogisław IV Wolgast.
  • 1309 W Traktacie Soldin Zakon Krzyżacki otrzymuje Pomerelles. Margrave Waldemar z Brandenburgii zrzeka się swoich praw w Pomerelles za zapłatę 10 000 marek srebra.
  • 1312 Niemiecki zakon rycerzy nabył ziemię Schlochau.
  • 1317 Margrave Waldemar sceduje ziemie Stolp, Schlawe i Rügenwalde księciu Wartisławowi IV z Wolgastu.
  • 1323 Po wymarciu Azjatów król Ludwig przekazał Mark Brandenburgii księstwom Szczecina i Demmina synowi.
  • 1325 Książę Wizław III umiera 8 listopada. spadkobierców bez spadkobierców. Po trzyletnim sporze o sukcesję Księstwo Rugii przybyło na Pomorze.
  • 1329 Krzyżacy nabyli kraj Bütow.
  • 1338 W Reichstagu we Frankfurcie nad Menem książę Barnim III. wolność dla Pomorza-Szczecina, ale musi zaakceptować ewentualną sukcesję Brandenburgii.
  • 1341 Mieszkańcy Stolp uwalniają się z przyrzeczenia krzyżackiego i zostają na Pomorzu.
  • Wielki Mistrz Dietrich von Altenburg przyznaje miastu Lewinburg (Lauenburg) prawa Kulmer.
  • 1348 Cesarz Karol IV zapewnia książętom pomorskim (Barnim III ze Szczecina, Barnim IV, Bogisława V i Wartisława V z Wołgasta) Pomorzem i Rugią jako bezpośrednie księstwo cesarstwa i znosi ewentualną sukcesję Brandenburgii.
  • 1352 Pierwsze pielgrzymki do Gollen pod Köslin.
  • 1354 Na mocy traktatu z Oderberg Pomorze otrzymuje wschodni Uckermark.
  • 1356 Diecezja Cammin musi uznać patronat książęcy. Biskup Johann I zostaje pierwszą radą książęcą.
  • 1363 Cesarz Karol IV poślubia Elżbietę Pomorską, córkę księcia Bogisława V ze Stolp w Krakowie.
  • 1367 19 listopada miasta Lubeka, Rostock, Wismar, Stralsund i inne połączyły się w konfederacji kolońskiej na rzecz wojny z królem Waldemarem IV.
  • W 1368 r. Margrabia Otto Leniwy Brandenburski musiał oddać koronę niemiecką królowi Kazimierzowi Polskiemu.
  • 1370 W pokoju w Stralsundzie duński król Waldemar IV musiał przyznać Związkowi Hanzeatyckiemu swobodę handlu w całej Danii.
  • 1372 8 czerwca Księstwo Wolgast zostaje podzielone. Książęta Wartisław VI. i Bogisław VI. zachowany Wolgast, Bogisław V. Stolp.
  • 1376-93 podział reszty Księstwa Wołgastego. Bogisław VI. otrzymuje Rugię, Bartha i Stralsund, Wartisława VI. Wolgast, Uznam i Greifswald.
  • 1377 22 lipca cesarz Karol IV zawiera sojusz ze swoim szwagrem, księciem Pomorza i biskupem Filipem von Cammin.
  • 1386 Wielki mistrz krzyżacki, Konrad Zöllner von Rothenstein, zawiera sojusz obronny przeciwko Polsce z książętami Wartisławem VII i Bogisławem VIII w Lauenburgu.
  • 1396 Książę pomorski Erich zostaje królem Danii i Szwecji po wyborach w Norwegii. Jest współregentem królowej Margaret.
  • 1398 Kenz staje się miejscem pielgrzymek (Maria Pomerana) z cudowną wiosną.
  • 1402 Zygmunt, elektor Brandenburgii i król Węgier, sprzedał Neumark Krzyżakom.
  • 1410 Książę Kasimir V. von Stettin wspiera 600 Krzyżaków w bitwie pod Tannenbergiem Książę Bogusław VIII Stolp składa hołd polskiemu królowi Władysławowi II Jagiełło przed Marienburgiem; za to obiecuje dożywotnio Bütow, Hammerstein, Baldenburg, Friedland, Schlochau i Schievelbein. Już w pokoju Thornera, 1411 Bogisław musi ponownie opublikować nowe przejęcia.
  • 1412 Pomorze prowadzi wojnę z Brandenburgią wokół Uckermark.
  • 1412-38 Książę Erich I, syn Wartisława VII von Stolp, pra-bratanek królowej Małgorzaty z Danii i Norwegii, a także Szwecji w 1389 r., Po jej śmierci jest królem Unii Kalmarskiej.
  • 1417 Na soborze w Konstancji cesarz Zygmunt zastawił księcia Wartisława I Wolgastem, Barthem i Rugią 26 maja, a biskup Magnus, jako niezależny książę cesarski, otrzymał diecezję Cammin jako lenno. 31 maja wystosował list pożyczkowy do księcia Otto II i księcia Kasimira von Stettin;
  • 1420 Brandenburgia pokonuje książąt pomorskich ze swoimi sojusznikami w bitwie pod Angermünde ze swoimi sojusznikami: Danią, Meklemburgią, Magdeburgiem; Pomorze traci Uckermark w Brandenburgii.
  • 1422 Diecezja Cammin jest niezależnym księstwem.
  • 1425 6 grudnia Księstwo Wołgast, które zjednoczyło Wartisiaw VIII, ponownie znajduje się na Ziemiach Bartha dla książąt Barnim VIII i Swantibor II oraz Wolgast dla Wartisława IX. wspólne.
  • 1433 Husyci dewastują Neumark i Pomorze Wschodnie.
  • 1439 Ziemia Tempelburg, należąca do Zakonu Św. Jana od 1312 r., Staje się starostą polskim Draheim.
  • 1454-1523 Książę Bogisław X żyje
  • 1455 Krzyżacy muszą sprzedać Neumark margrabiego Fryderyka II Brandenburgii.
  • 1456 Założenie wraz z księciem Wartisławem IX burmistrzem Greifswaldu Heinricha Rubenowa. oraz biskup Henning Iven z Greifswald University; 29 maja papież Calixtus III. ich byk założycielski.
  • 1466 książę Otto III von Stettin umiera bez spadkobierców; rozpoczyna się sukcesja szczecińska.
  • 1464 Książęta Erich II i Wartisław X w Soldinie podpisali umowę z elektorem Fryderykiem Brandenburgii, w której zabrali od siebie Księstwo Szczecińskie dla siebie i swoich spadkobierców jako lenno. 11 października, po negocjacjach z najemnymi kapitanami zakonu krzyżackiego, w porozumieniu z królem Polski Kazimierzem, książę Erich II otrzymał zamki Lauenburg i Bütow za zapłatę 8000 guldenów. W 2. pokoju Thora Krzyżacy Zakonu Krzyżackiego przegrywają z Polską.
  • 1472 Pommern-Wolgast i Pommern-Stettin ponownie łączą się w Prenzlauer Frieden. Elektor Albrecht z Brandenburgii otrzymuje tytuł i herb Księstwa Szczecińskiego; książęta Erich II i Wartisław X przyjmują Księstwo Szczecińskie jako lenno brandenburskie. Uckermark pozostaje w Brandenburgii.
  • Po raz pierwszy szlachetny gospodarz domaga się uciekającego farmera.
  • 1477 21 września książę Bogisław X poślubił Margarete von Brandenburg, córkę elektora Fryderyka II.
  • 1478 Po śmierci wuja, księcia Wartisława X, książę Bogisław X przejmuje całe Pomorze.
  • 1486 Książę Bogisław X całkowicie uzależnia od biskupa Cammine Benedikta von Waldsteina.
  • 1487 Szczecin staje się stałą rezydencją księcia.
  • 1491 2 lutego książę Bogisław X poślubił Annę polską, córkę króla Kazimierza. To małżeństwo ma pięciu synów i trzy córki.
  • 1493 Książę Bogisław X. osiąga zniesienie lenna i przysięgę Brandenburgii w porównaniu z Pyritzem, ale nie zniesienie ewentualnej sukcesji.
  • 1497 Książę Bogusław X otrzymuje od papieża Aleksandra VI. prawo do wypełniania kaplic w rozdziałach katedralnych.
  • W wyniku prawa patronatu w wielu kościołach książę ma ważny głos przy mianowaniu pastorów.
  • Przekształcając złożenie wniosku w stałą wypłatę pieniędzy, książę Bogisław X. uzależnił klasztory polowe.
  • 1502 Fugger utrzymuje oddział w Szczecinie.
  • 1504 Rada miasta Treptow ad Rega powołuje Johannesa Bugenhagen na rektora tamtejszej szkoły łacińskiej.
  • 1517-18 Bugenhagen napisał swoje Pomorze po łacinie. Został jednak wydrukowany dopiero w 1728 r.
  • 1521 28 maja książę Bogisław X. w Reichstagu w Wormacji otrzymuje list pożyczkowy od cesarza Karola V dla całego Pomorza. Johann Knipstro głosi nauczanie Lutra w Pyritz.
  • 1522 Książę Bogisław X. jest pierwszym niemieckim księciem cesarskim, który zsekularyzował klasztor. T. opuszczony klasztor Premonstratensian Belbuck.
  • 1526 Książęta Georg i Barnim IX. otrzymał umowę pożyczki na ziemie Lauenburg i Bütow od gdańskiego Zygmunta Polski.
  • 1529 W Traktacie Grimnitzerskim elektorowie brandenburscy ostatecznie zrzekli się suwerenności nad Pomorzem, ale zachowali ewentualną sukcesję.
  • 1530 W Reichstagu w Augsburgu cesarz Karol V nadał książętom pomorskim księstwo cesarskie.
  • 1532 Pomorze zostaje księstwem Wolgast dla księcia Filipa I i Szczecina dla księcia Barnima IX. wspólne.
  • 1534 Decyzja o wprowadzeniu reformacji zostanie podjęta w Landtagu w Treptow. Wycofanie szlachty i biskupa uniemożliwia formalną decyzję. Niemniej jednak za zgodą książąt Bugenhagen przeprowadził reformację. Klasztory są zsekularyzowane, mnisi i mniszki zostają wydalone.
  • 1535 Bugenhagen wydaje nowy zakon. Król Ferdynand odzyskuje własność klasztorną rozkazów książąt.
  • 1536 Marcin Luter poślubił księcia Filipa I Wołgasta z Anną z Saksonii, córką elektora Jana Konstantyna.
  • 1536–42 Sekretarz kancelarii Wolgast Thomas Kantzow napisał „Pomorze”, kronikę Pomorza, najpierw w języku dolnoniemieckim, a następnie rozwiniętym w języku niemieckim.
  • 1537 Chłopi, którzy uciekli z rolnictwa na Pomorzu Zachodnim i Środkowym, założyli wieś Galow koło Neustettin.
  • 1539 Książę Filip I ponownie otwiera Uniwersytet Greifswald jako ścisły uniwersytet luterański.
  • 1544 Biskup Erasmus von Manteuffel, ostatni katolicki biskup Cammin, umiera w Bast.
  • 1545-49 Żonaty kanclerz książę Bartholomäus Suawe jest biskupem Cammin.
  • 1551 Protestancki biskup Martin Weiher otrzymuje od papieża Juliusza III. u byka od 5 października papieskie potwierdzenie. Nie można go jednak wyświęcić.
  • 1556 Diecezja Cammin staje się wtórną genealogią domu książęcego.
  • 1559 Komisja wizytacyjna w Szczecinie inicjuje systematyczne układanie chłopów
  • 1569 Książę Barnim IX von Stettin rezygnuje i przekazuje księstwo swojemu siostrzeńcowi księciu Johannowi Friedrichowi.
  • 1572 Dom handlowy Loitz Szczecin bankrutuje.
  • W latach 1573–1618 książę Filip II, największy sponsor sztuki i nauki, żył na tronie księcia.
  • 1580 Książę Bogisław XIV urodził się 31 marca.
  • 1582 książę Bogisław XIII von Barth zakłada „Książęcą drukarnię” w Barth, trzecią na Pomorzu.
  • 1587 książę Bogisław XIII zakłada Franzburg jako miasto artystów, kupców i kupców.
  • 1588 Hans Witten drukuje w Barth słynną dolnoniemiecką „Biblię Barthera”.
  • 1612 Profesor Greifswaldu Joachim Stephani interpretuje pokój religijny w Augsburgu formułą „cuius regio, eius religio”.
  • 1616 „Zakon chłopski i pasterski” dla Księstwa Szczecińskiego zezwala na składanie chłopów.
  • Na prośbę najemców zrekrutowano 200 żołnierzy do ochrony regionu Lauenburg i Bütow przed żołnierzami polskimi.
  • Ulotka „Prawdziwa nowa gazeta” głosi „Nowo powstające powstanie parlamentu i Aufaufauffów społeczności Gantzen i obywateli przeciwko ich zwykłemu autorytetowi wobec starego Szczecina”.
  • 1617 Książę Filip II w Szczecinie kupuje „Pomorski Gabinet Sztuki” z Augsburga. Stettiner Hofgericht zmusza v. Massow, Rummelsburg przyznaje prawa miejskie.
  • 1618 profesor matematyki w Rostocku Eilhard Lubin projektuje dla księcia Filipa II dużą mapę Pomorza.
  • Bibliotekoznawca Deutsch-Krone sprowadza jezuitów do miasta, aby przeprowadzić kontrreformację.
  • 1618–48 Wojna trzydziestoletnia.
  • 1620 O Rabenstein koło Szczecina, Sidonia przeciwko. Borcke stracony i spalony po procesie wiedźmy z „bardzo zawstydzającymi przesłuchaniami”.
  • 1625 Książę Bogisław XIV przejmuje rząd. Pomorze jest ponownie połączone.
  • 1627 Podczas kapitulacji Franzburga książę Bogisław musiał złożyć i zaopatrzyć 10 pułków wojsk Wallensteina, łącznie 22 000 żołnierzy, aby uchronić się przed szwedzką inwazją na Pomorze.
  • 1627–28 Oddziały Wallensteina bezskutecznie oblegają Stralsund.
  • 1630 Król Szwecji Gustaw II Adolf ląduje wraz z armią inwazyjną w pobliżu Peenemünde.
  • 1634 Konstytucja pułkowa zostaje uchwalona, ​​aby zabezpieczyć rząd Pomorza po śmierci bezdzietnego księcia Bogisława XIV i zapobiec przejęciu władzy przez Szwedów.
  • 1637 Książę Bogisław XIV umiera 10 marca, wraz z nim umiera rodzina gryfów. Ziemie Lauenburg i Bütow wracają do Polski jako lenno.
  • 1638 Elektor brandenburski Georg Wilhelm otrzymał lenno od cesarza. „Królewskie pomorskie pomniki” rezygnują ze swoich stanowisk. Szwecja przejmuje administrację kraju.
  • 1640 Rektor Johannes Micraelius ze Szczecina pisze „Sześć książek ze Starego Pomorza”.
  • Mieszkańcy Baldenburga strzelają i kremują w kościele katolickiego księdza Simona Martina.
  • Wdowa Wdowa Jadwiga von Braunschweig zakłada protestancką szkołę podstawową w Neustettin.
  • 1648 W pokoju westfalskim Brandenburgia przyjmuje Pomorze i diecezję Cammin, Szwecja Pomorze Przednie ze Szczecinem, Rugią i pasmem ziemi na wschód od Odry.
  • 1650 Książę Ernst Bogisław von Croy, ostatni tytularny biskup Cammin, musi zrzec się wszystkich praw w diecezji na rzecz elektora Friedricha Wilhelma z Brandenburgii za zapłatę 100 000 talarów.
  • 1653 Podział Pomorza ustala się we wnęce granicznej Szczecina; Brandenburgia przejmuje administrację Hinterpommern.
  • Książę Ernst Bogisław von Croy zostaje wojewodą pomorskim.
  • 1654 Książę Bogisław XIV zostaje pochowany w krypcie kościoła zamkowego w Szczecinie.
  • „Konstytucja pułkowa nakazuje administrację na Pomorzu Brandenburskim.
  • 1655-57 Król Karol X Gustaw prowadził wojnę szwedzko-polską, podczas której Pomorze Środkowe zostało zdewastowane.
  • 1657 Brandenburgia wygrywa w traktacie Bromberga jako polski sojusznik Lauenburg i Bütow, później Draheim (1668) jako odziedziczony po Polsce len.
  • 1660 W Pokoju Oliwskim powszechnie uznaje się suwerenność Prus.
  • 1663 Parlament stanowy w Wolgast ogłosił „pułkową formę królewskiego szwedzkiego rządu zachodniopomorskiego”.
  • 1665 Jezuici w koronie niemieckiej założyli szkołę wyższą, szczególnie dla synów szlachty pomorskiej, później znaną „Ateneum”.
  • 1669 Michael Birgel buduje najpiękniejsze pomorskie organy w katedrze w Cammin na zlecenie księcia Ernsta Bogisława von Croy.
  • 1674-79 Elektor Friedrich Wilhelm z Brandenburgii prowadzi wojnę przeciwko Szwecji i podbija całe Pomorze.
  • 1679 W pokoju św. Germaina elektor musiał oddać całe Pomorze Zachodnie Szwedom, z wyjątkiem wschodniej części Odry.
  • 1685 Po edykcie poczdamskim Prusy Brandenburskie przejmują francuskich hugenotów.
  • 1688 Kowal w Polzinie odkrywa uzdrawiające działanie wiosny na Wuggera.
  • 1689 W Stargardzie zostaje otwarta moneta, która wydaje jednolite monety dla Pomorza - monety książęce i polskie są wycofywane z obiegu.
  • 1700 2. wojna nordycka między Szwecją a Rosją.
  • 1701 Elektor Fryderyk III. Brandenburgii-Prus koronowany na króla Prus w Królewcu.
  • 1710 wojska saskie, polskie i rosyjskie najeżdżają Pomorze Zachodnie.
  • 1713-40 Friedrich Wilhelm I, „król żołnierz”.
  • 1717 „Stute Reichstag” w Polsce postanawia zburzyć wszystkie kościoły protestanckie zbudowane od 1632 r. W tym, co później stanie się Grenzmarkem, panuje wielki niepokój.
  • 1719 Król Fryderyk Wilhelm I znosi pańszczyznę w domenach królewskich.
  • 1720 W pokoju sztokholmskim Prusy otrzymują Szczecin, Uznam, Wollin i Pomorze Zachodnie aż do Peene za zapłatą 2 milionów talarów.
  • 1723 Przeniesienie „Rządu Pomorza i Kamminu” ze Stargardu do Szczecina. W Szczecinie powstaje Izba Wojny i Domen.
  • 1724 Rozbite urzędy i komorniki zostają połączone w pruską reformę okręgu administracyjnego.
  • 1727 Ziemniaki uprawia się po raz pierwszy w Torgelowie.
  • 1732 Otwarcie pierwszego centrum kształcenia nauczycieli w Szczecinie.
  • 1737 Osady zacumowane na Żarowie, które powstały od 1730 r., Zgromadzono w biurze króla Holandii.
  • 1740–86 panowanie króla Fryderyka II
  • 1740–47 Świnia jest pogłębiona, a port Świnoujście jest zbudowany u jej ujścia.
  • 1745 Kanon Camminer Ewald Jürgen przeciwko. Kleist wynalazł butelkę ze wzmacniaczem elektrycznym, prekursorem kondensatora.
  • 1746 Odbudowany całkowicie zniszczony kanał Finow między Berlinem a Szczecinem.
  • 1747-53 Oderbruch zostaje osuszony w Gartz, Greifenhagen, Stettin, Altdamm i Gollnow.
  • 1752 Cła Odry zostają zniesione, tym samym oczyszczając drogę ze Szczecina na Śląsk.
  • 1754 Król Fryderyk II wydaje certyfikat założycielski dla huty stali w Torgelowie, która ma eksploatować złoża rudy żelaza na tym obszarze.
  • 1756-63 Wojna siedmioletnia. Rosyjskie armie kilkakrotnie dewastują Pomorze.
  • 1756 Szambelan Friedrich vd Osten rozpoczyna budowę swojej „Pomorskiej Biblioteki” w Plathe, która ostatecznie liczy 12 000 tomów.
  • 1757 Szwedzi penetrują Peene i przez krótki czas okupują Demmin.
  • 1758 rosyjskie wojska najeżdżają Neumark. Bitwa o Zorndorf odbyła się 25 sierpnia. Kolberg jest oblężony.
  • 1759 Generał Soltikoff pokonuje króla Fryderyka II w Kunersdorfie w Neumark 12 sierpnia.
  • 1760 Drugie rosyjskie oblężenie Kolberga.
  • 1761 Trzecie oblężenie i podbój Kolberga. Rosjanie spędzają swoje kwatery zimowe na Pomorzu.
  • 1762 car Piotr III zawiera pokój z królem Fryderykiem II. Król Fryderyk II zlecił tajnemu radnemu finansowemu Franzowi Balthasarowi Schönbergowi von Brenckenhoffowi zbadanie sytuacji w kraju i przedstawienie sugestii dotyczących usunięcia szkód wojennych.
  • 1765 W Stralsundzie rytownik szwedzkiej monety Johann Caspar Kern otrzymuje wyłączny przywilej tworzenia kart do gry. W ten sposób położył kamień węgielny pod „United Altenburger and Stralsunder Spielkarten Fabrik AG”.
  • Świnoujście otrzymuje prawa miejskie. 1770 Poziom jeziora na Maderze obniża się o 8 stóp, aby zyskać ziemię dla 8 wiosek.
  • 1772 Pierwszy podział Polski. Prusy Zachodnie i dzielnica sieci przybywają do Prus. Brenckenhoff zaczyna regulować kratki i osuszać je.
  • 1773 W traktacie warszawskim Polska przekazała Prusom ziemie Lauenburg i Bütow „dziedzicznie i osobliwie” i zrzekła się prawa do odkupienia starostei draheimskiego.
  • 1779-1806 LW Brüggemann publikuje „Szczegółowy opis obecnego statusu Królewskiego Księstwa Pruskiego Pomorza Zachodniego i Zachodniego”.
  • 1798 Król szwedzki oferuje królowi pruskiemu cesję szwedzkiego Pomorza w celu uzyskania rekompensaty pieniężnej. Negocjacje zostały zerwane z powodu przesadnego popytu.
  • 1803 Ernst Moritz Arndt publikuje „Próby historii pańszczyzny na Pomorzu i Rugii”.
  • 1805 Król Szwecji Gustaw IV zawiera przymierze z Rosją przeciwko cesarzowi Napoleonowi. Król Prus Fryderyk Wilhelm II stara się zachować neutralność północnych Niemiec.
  • 1806 Król Szwecji Gustaw IV zniósł pańszczyznę na Pomorzu Zachodnim. Jednak chłopstwa nie można już ożywić. Po klęsce Prus pod Jeną i Auerstädt władze i ministrowie uciekli z Berlina do Szczecina. Generał broni por. Romberg przekazuje szczecińską fortecę Francuzom bez walki.
  • 1807 Kolberg skutecznie broni się przed Francuzami aż do pokoju w Tilsicie. Ogólne v. Blucher zostaje generalnym gubernatorem Pomorza i Neumark. Teren wokół Schneidemühl należy scedować na Wielkie Księstwo Warszawskie utworzone przez Napoleona.
  • 1808 Porządek miasta Stein daje miastom samorządność i niezależność od szlacheckich właścicieli ziemskich.
  • 1809 Ferdinand Schill upada w Stralsundzie w walce z Francuzami.
  • 1810 Założenie „Pomorskiego Towarzystwa Ekonomicznego”.
  • W Prusach zniesiono majątek i dziedzictwo.
  • 1811 Armia Napoleona przemieszcza się przez Pomorze do Rosji.
  • 1812 W regionie Pomorza Przedniego gospodarka trójpolowa zostaje zastąpiona gospodarką polową, w Hinterpommern gospodarką łączącą Brandenburgię.
  • 1813-15 Podczas wojny o wyzwolenie francuska okupacja została wydalona z Pomorza.
  • 1814 Rugiawaldermünde staje się pierwszym pomorskim kurortem nad Morzem Bałtyckim.
  • 1815 W celu usprawnienia administracji prowincji powstaje urząd naczelnego prezydenta. Nowe rynki Dramburga i Schivelbein są przyłączone do województwa pomorskiego.
  • Na kongresie wiedeńskim szwedzkie Pomorze zostało nagrodzone Danią, która wymieniła je na Księstwo Lauenburg nad Łabą i 3,5 miliona talarów z Prusami.
  • 1816 Johann August Sack zostaje drugim prezydentem Pomorza.
  • 1817 król Friedrich Wilhelm III. tworzy Związek Luteranów z Reformowanymi. Opór wielu pastorów prowadzi do powstawania starych grup luterańskich. T. wyemigrować do Ameryki.
  • Heinrich Dohrn zakłada w Szczecinie „Pomorską Wojewódzką Fabrykę Cukru”, która przetwarza lokalne buraki cukrowe.
  • 1818 Okręgi terytorialne powstają w wyniku reformy administracyjnej.
  • 1821 Prezydent Sack przekształca podobny do gildii handel Stettina w wolną korporację z samowybranymi dyrektorami.
  • 1822–27 Budowa pierwszej drogi z Berlina do Szczecina.
  • 1823 Ustawą z 1 lipca Pomorze otrzymuje konstytucję państwową z własnym parlamentem stanowym.
  • 1824 W Szczecinie powstaje Towarzystwo Pomorskich Studiów Historycznych i Starożytności.
  • 1825 Porządek powiatowy z 17 sierpnia dzieli Pomorze na 26 powiatów. Szczecin staje się własnym kręgiem.
  • 1826 „Księżna Pruska Elżbieta”, pierwszy parowiec na dolnej Odrze, rozpoczyna regularne połączenia między Szczecinem a Świnoujściem.
  • 1828–1818 Powstaje pierwsza droga główna ze Szczecina przez Koszalin, Lauenburg do Gdańska, Reichsstrasse 2.
  • 1830 Kolberg staje się solanką, wrzosowiskiem i kąpielą morską.
  • 1831 W Stolp rodzi się dyrektor generalny poczty Heinrich Stephan. Stworzył Universal Postal Union, wynalazł pocztówkę i przedstawił telegraf Bell. Dr. Beckedorf von Grünhof zakłada „Regenwald Agricultural Association”.
  • 1833–36 Pierwsza droga na Nowej Pomorzu Zachodnim została zbudowana ze Stralsundu do Anklamu.
  • 1840 Franz Kugler swoją „Pomorską historią sztuki” stworzył pierwszą artystyczno-historyczną reprezentację krajobrazu. Ferdinand Didier po raz pierwszy wyprodukował retorty ognioodporne w swojej cegielni w Podejuchu; jego firma była pierwszą pomorską fabryką szamotową.
  • 1843 Król Friedrich Wilhelm IV otwiera pierwszą pomorską linię kolejową z Berlina do Szczecina.
  • 1846 Ekonomista Karl Rodbertus auf Jagetzow jest współzałożycielem „stowarzyszenia oddziałów bałtyckich dla dobra klasy robotniczej”.
  • Otwarcie linii kolejowej Szczecin-Stargard.
  • W 1847 r. Wybuchły zamieszki głodowe w Szczecinie, Stolp, Lauenburg, Köslin i innych miastach.
  • 1851 Preussische Ostbahn rozpoczyna obsługę linii Kreuz-Schneidemühl -Bromberg.
  • Kupiec ze Szczecina Gustav Adolf Toepfer kupuje pierwszy silnik parowy dla rolnictwa na pierwszej wystawie przemysłowej w Londynie. Inżynierowie Fürchtenicht i Brock założyli wulkaniczną stocznię statków żelaznych w Bredow.
  • 1853 Pierwsza fabryka cementu portlandzkiego w Niemczech, „Stettiner Portland Zementfabrik AG”, zostaje zbudowana w Züllchow.
  • 1857 Tajna Rada Prezesów Dr. L. przeciwko Beckedorf w swoim majątku w Grünhof, powiat Regenwalde, Aloysiusstift, pierwszy katolicki klasztor poreformacyjny na Pomorzu.
  • 1859–70 Budowa linii kolejowej Stargard-Koslin-Stolp-Gdańsk.
  • 1863 Budowa linii Szczecin - Stralsund.
  • 1872 W reformie okręgowej z 13 grudnia. Szczecin, Stralsund, Stolp i Stargard, później Greifswald i Kolberg stają się niezależni. Księstwo podzielone jest na dzielnice Kolberg, Körlin, Köslin i Bublitz.
  • 1873 Twierdzy Szczecin, Kolberg i Stralsund zostają zamknięte.
  • 1874–80 Budowa cesarskiej podróży przez wyspę Uznam.
  • 1890 Szczecin otrzymuje prywatną spółkę energetyczną.
  • 1897 Otwarcie linii post parowca między Sassnitz a Trelleborg / Szwecja.
  • Hrabia Guido Henckel von Donnersmark zakłada zakład wielkiego pieca „Kraft” w Kratzwieck.
  • 1898 cesarz Wilhelm II otworzył Szczecin Freeport.
  • 1900 Miasto Grabow oraz miasta Bredow i Nemitz zostają włączone do Szczecina.
  • 1907 Prezydent Szczecina zlecił wybudowanie haka tarasowego na forcie Leopold w porcie.
  • 1908 Tajny radny Löffler otwiera zakład do badań na zwierzętach i produkcję surowicy przeciwko pryszczycy na wyspie Riems.
  • 1909 Otwarcie linii kolejowej Saßnitz-Trelleborg.
  • 1914-18 I wojna światowa
  • 1914 Rozpoczęcie rozbudowy szlaku żeglugowego Berlin-Szczecin.
  • 1915 Pierwsze marki chleba zostają wprowadzone na Pomorze.
  • 1918 W starym domu z karabinami w Pasewaik, który został przekształcony w szpital wojskowy, prywatny Adolf Hitler decyduje się zostać politykiem.
  • 1919/20 W Traktacie Wersalskim Pomorze staje się prowincją przygraniczną, ponieważ prawie całe prowincje Poznań i Prusy Zachodnie muszą zostać przekazane Polsce.
  • 1920 pod prałatem Dr. Weimann powołał delegację arcybiskupa dla pozostałych części diecezji Kulm i Gnesen w Tütz.
  • 1922 Z prowincji Poznań i Prus Zachodnich zostaje utworzona prowincja Grenzmark Posen-West Prussia ze stolicą Schneidemühl.
  • 1926 Delegacja apostolska zostaje podniesiona do Prałatury Schneidemühl pod prałatem M. Kallerem.
  • 1928 Vulkanwenft w Szczecinie zostaje zamknięty i zburzony.
  • W nowym rozporządzeniu gmin gminy zostały zniesione jako jednostki administracyjne.
  • 1932 Powiat Stralsund zostaje połączony ze Szczecinem. W ostatnich wolnych wyborach w Reichstagu NSDAP z 43,1 pne H. wybrał i wygrał 10 mandatów do Reichstagu, SPD tylko 3.
  • 1936 Otwarcie zapory w Rugii.
  • 1937 W rezerwacie przyrody między Karlshagen i Peenemünde, Army Research Center for Missile Weapons, W. Dornberger i W. przeciwko. Braun opracowuje i testuje A4, zwany później V2.
  • 1938 Rozwiązanie prowincji Grenzmark Prusy Posen-West. Jej północne dzielnice i neor Brandenburgia Arnswalde i Friedeberg zostały włączone do Pomorza.
  • 1939–45 II wojna światowa.
  • 1939 Dystrykt Randow zostaje rozwiązany. Szczecin staje się Groß-Stettin. Włączone są miasta Altdamm i Pölitz, 36 wsi, Buchheide i Dammsche See. Instalacja do uwodornienia paliwa syntetycznego jest budowana w Pölitz.
  • 1945 Armia Czerwona podbija Pomorze. Linia Odra-Nysa dzieli województwo na część niemiecką i polską. Wydalenie Niemców, określane przez Polskę jako „przemyślana i zorganizowana kampania przesiedleń”, rozpoczyna się latem. Hinterpommern, Szczecin i pas na zachód od Szczecina, w tym Świnoujście, podlegają polskiej administracji.
  • 1947 Greifswald zostaje biskupstwem Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego.
  • 1948 Założenie pomorskiego zespołu.
  • 1952 Pomorze Zachodnie zostaje podzielone na dzielnice: Rostock, Neubrandenburg i Frankfurt nad Odrą.
  • 1966 Założenie »Fundacji Pommern« w Kilonii.
  • 1972 r. Zawarcie traktatu warszawskiego, w którym linia Odra-Nysa jest szanowana jako polska granica zachodnia. Diecezje Cammin-Stettin i Kolberg-Köslin powstają na Pomorzu.
  • Granica z Polską stała się ostateczna dzięki umowie 2 + 4 zawartej z zjednoczeniem Niemiec w 1990 r. Oraz umowie między Republiką Federalną Niemiec a Rzeczpospolitą Polską o potwierdzeniu istniejących granic między 14 listopada 1990 r.

Pomorze Zachodnie wraz z Meklemburgią stało się państwem federalnym.

KSIĘSTWA POMORSKIE

  • Pomorze rzadko było jednolitym państwem terytorialnym w całej swojej historii. Od X do XII wieku w różnych obszarach zaczęła pojawiać się książęca suwerenność. W Dolnej Odrze powstało Księstwo Pomorskie, zwane później Slavią; Księstwo Pomorskie powstało wokół Gdańska, później nazwane Pomerelles, Little Pomerania. Oba charakteryzują prawdziwy podział słowiański, tj. Księstwo Pomorskie zostało podzielone w XII w. Między innymi panowanie Belgów powstało wraz z ziemiami Schlawe i Stolp, które wycofały.
  • 1227 r. Wraz z wyginięciem Ratiboridów na Pomorzu. Na zachodzie rządy Demmina zostały oddzielone od Księstwa Słowiańskiego w latach 1136–1264, po czym ta część kraju została nazwana „ducatus Stettinensis et Diminensis”. Pod koniec XII wieku powstało Księstwo Rugii, które rozciągało się aż do Ryck na kontynencie.
  • Około 1220 r. Na Pomorzu było pięć księstw.
  • W 1295 r. Księstwo Stettinensis et Diminensis zostało podzielone na Księstwa Wolgast (wraz z Bogisławem IV jako dux Siavorum et Cassubie) i Szczecin (z Otto I jako dux Siavorum et Cassubie et dominus w Szczecinie). Księstwo Wolgast nabyło Belgarda z Księstwa Pomorskiego - Gdańska w 1316 r.,
  • 1325 r. W długim sporze sukcesyjnym po śmierci księcia Wizława III. Księstwo Rugii. Książę Wartisław IV nosił tytuł „Książę Wenden, Cassuben i Pommern, Fürst zu Rügen”.
  • W 1372 r. Księstwo to zostało ponownie podzielone na księstwa Stolp i Wolgast. Fragmentacja trwała nadal.
  • W 1376 r. Księstwo Wołgast rozpadło się na księstwo Barth (z Rugią, Stralsundem, Barthem i Damgarten) i Księstwem Wolgast (z Wolgastem, Uznamem, Anklamem i Greifswaldem) Obie części zostały zjednoczone
  • w 1393 r. 1402 oddzieliło się od Księstwa Stolp (wraz ze Schlawe, Neustettin i Stolp) Księstwem Rugii Stargard, Wollin i Rügenwalde, ale tylko do 1403 r. W 1459 r. Wraz z Erichem I wymarła reguła Rugia,
  • w 1464 r. Także władza szczecińska, tak więc gdy do władzy doszedł Bogisław X (1474), Pomorze stało się zjednoczonym księstwem Spadkobiercy, syn Barnim IX i wnuk Filip I po raz kolejny lądują w księstwach Wołgast i Szczecin, które po śmierci Filipa zjednoczyły się 6 Juliusz von Wolgast.
  • W 1637 r. Dom gryfa wymarł wraz z Bogisławem XIV, a Księstwo Pomorskie stało się prowincją szwedzką, brandenburską i pruską.

Dziewięciopolowa tarcza herbowa Księstwa Pomorskiego

Około 1530 roku, za panowania księcia Jerzego I (1523-1531),

pojawił się dziewięciopolowy tzw. herb wielki, złożony z następujących herbów

  1. Księstwo szczecińskie – w polu błękitnym gryf wspięty, czerwony zwrócony w lewo Charakterystyczną cechą tego herbu jest złamanie zasad alternacji, czyli w tym przypadku połączenie koloru godła i koloru tła. Do roku 1483 pole miało kolor złoty. Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Karol V Habsburg zgodził się na prośbę księcia Bogusława X, aby zmienić kolor pola z powrotem na złoty, lecz do zmiany tej nigdy nie doszło
  2. Księstwo pomorskie – w polu srebrnym gryf wspięty, czerwony
  3. Księstwo kaszubskie – w polu złotym gryf wspięty, czarny. Do roku 1530, herb ten był używany przez książąt wołogoskic
  4. Księstwo wendyjskie – w polu srebrnym czerwony gryf w zielone pasy, wspięty, zwrócony w lewo. Dawniej był to czerwony gryf ze srebrnymi skrzydłami.
  5. Księstwo rugijskie – tarcz dwudzielna w pas, w polu górnym czarny połulew w czerwonej koronie, czasami przedstawiany w czerwonej koronie, na polu złotym, w polu dolnym czerwono-niebieska szachownica otwarta
  6. Ziemia uznamska – w polu czerwonym srebrny rybogryf zwrócony w prawo
  7. Ziemia bardzka – w polu złotym zwrócony w lewo czarny gryf z dwoma srebrnymi piórami (warstwami piór)
  8. Ziemia choćkowska – na polu złotym czerwone krzyż i róże
  9. Ziemia wołogoska – tarcza dwudzielna w pas, w polu górnym srebrny gryf na czerwonym tle, w polu dolnym błękitno-złota szachownica. Od 1325 do 1530 r. herb przedstawiał czarnego gryfa na złotej szachownicy

 

A także dziesiątego, pustego pola.

Około 1620 roku, za panowania księcia Ulryka, u spodu tarczy herbowej dodano dziesiąte puste czerwone pole, tzw. krwawe. W tej postaci herb był używany do śmierci Bogusława XIV w 1637 roku

Po wymarciu dynastii Gryfitów elementy herbu księstwa pomorskiego weszły do symboliki elektorów brandenburskich W 1881 roku władze pruskie wprowadziły jako herb prowincji Pomorze zwróconego w prawo czerwonego gryfa na srebrnym polu

Podstawowe fakty dotyczące Pomorza

Rozmiar: 11 621 mil kwadratowych (20% wielkości Wisconsin); 14 3890 mil kwadratowych po tym, jak Grenzmark Posen-Westpreussen został dodany do Pomorza w 1938 roku. Dziś około 2 800 mil kwadratowych Pomorza Przedniego pozostaje w Niemczech, a saldo w Polsce)
Pruski: 1701–1947
Religia dominująca: protestancka (1871: ewangelicka - 1397467; katolicka - 1688; inna - 4266; żydowska - 13 036; niechrześcijańska - 6)
Ludność: 1855 - 1 289 134; 1871–1 431,796
Własność gruntów: lata 60. XIX wieku: 0-3.1 akrów (domków jednorodzinnych) - 80; 3,2-18,9 akrów - 400; 19,0-189 akrów - 2863; 190-378 akrów - 572; i ponad 378 akrów - 6979 (ogółem: 10484 właścicieli ziemskich)
Główne uprawy: ziemniaki, żyto, owies, pszenica, jęczmień, tytoń, len, chmiel, buraki
Zwierzęta gospodarskie: konie, owce, bydło, świnie, gęsi
Przemysł: rybołówstwo, tkanie bielizny, przemysł stoczniowy, gorzelnie, cukrownie, torf, obróbka drewna
Minerały: kreda
Rzeki: Oder, Peene, Ücker, Ihna, Persante
Porty: Szczecin był trzecim co do wielkości portem niemieckim, ale liczba statków emigrantów była niewielka w porównaniu do Hamburga i Bremy.

 

Zdjęcia Książąt Pomorskich  w Ratuszu w mieście  Anklamer

Pommern - Pomorze Adolf Pompe 1852

Wenn in stiller Stunde Treume mich umweh'n,

bringen für den Kunden Geister ungeseh'n,

reden von dem Lande meiner Heimat mir,

hellem Meeresstrande, düsterm Waldrevier.

Weiße Segel fliegen auf der blauen See,

weiße Möwen wiegen sich in blauer Höh ',

blaue Wälder krönen Umgang Dünen Sand Pommern, mein Sehnen ist dir zugewandt!

Aus der Ferne vendetta sich zu Dir mein Sinn,

aus der Ferne senden traut Gruß er hin.

Traget, laue Winde, mein Gruß und Sang,

wehet leis 'und und linde, treuer Liebe Klang

Bist ja doch das eine auf der ganzen Welt,

bist ja mein, ich deine, treu dir zugesellt,

können ja doch von allen, die ich je geseh'n,

mir allein gefallen, Pommernland, so schön!

Jetzt bin ich im Wandern, bin bald hier, bald dort,  doch aus allen andern treib's mich immer fort: Bis in dir ich wieder finde meine Ruh 

sende ihnen meine Lieder dir, oh Heimat, zu!

Jeśli w spokojnej godzinie Sen mnie wysadzi

przynieść szczęśliwe wieści niewidzialne duchy,

mów do mnie o kraju mojej ojczyzny,

jasna plaża morska, ponury obszar leśny.

Białe żagle latają po błękitnym morzu,

białe mewy kołyszą się na niebieskich wysokościach, niebieskie lasy koronują białe wydmy Pomorze, moja tęsknota jest skierowana w Twoją stronę! Z daleka mój umysł zwraca się do ciebie z daleka wysyła ciepłe powitanie.

Niedźwiedź, łagodny wiatr, moje powitanie i piosenka, dmuchaj cicho i lipowo, wierny dźwięk miłości Jesteś tym na całym świecie

są moje, ja twoje, lojalne wobec ciebie,

puszka wszystkiego, co kiedykolwiek widziałem

Podoba mi się sama, Pomorze, taka piękna!

Teraz wędruję Niedługo będę tu, wkrótce

ale od wszystkich innych zawsze mnie napędza:

Dopóki nie odnajdę w tobie mojego pokoju,

Wysyłam wam moje piosenki, o domu!